Τα αρνητικά επιτόκια Euribor με απλά λόγια

Από το 2015 έως το 2022, η ευρωζώνη πέρασε μια πρωτοφανή περίοδο κατά την οποία τα επιτόκια Euribor ήταν αρνητικά. Αυτή η ασυνήθιστη κατάσταση είχε σημαντικές συνέπειες τόσο για τους δανειολήπτες όσο και για τους δανειστές. Στο άρθρο αυτό εξηγούμε τι σήμαιναν τα αρνητικά επιτόκια, γιατί εμφανίστηκαν και ποια ήταν η επίδρασή τους στην οικονομία.

Τι είναι τα αρνητικά επιτόκια;

Τα αρνητικά επιτόκια περιγράφουν ένα χρηματοοικονομικό περιβάλλον στο οποίο, στην ουσία, ο δανειστής πληρώνει τον δανειολήπτη για το «προνόμιο» να του δανείσει χρήματα. Στην περίπτωση του Euribor:

• Οι τράπεζες, θεωρητικά, πλήρωναν για να δανείσουν χρήματα σε άλλες τράπεζες
• Η διαχρονική αξία του χρήματος φαίνεται να αντιστρέφεται σε σχέση με την παραδοσιακή οικονομική θεωρία
• Οι δανειολήπτες ωφελούνται, ενώ οι αποταμιευτές αντιμετωπίζουν δυσκολίες

Γιατί το Euribor έγινε αρνητικό;

Σε αυτό συνέβαλαν διάφοροι παράγοντες:

1. Η πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ)

• Τον Ιούνιο του 2014 η ΕΚΤ έφερε το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων κάτω από το μηδέν
• Στόχος ήταν να ενθαρρυνθούν οι τράπεζες να δανείζουν αντί να διακρατούν πλεονάζοντα αποθεματικά
• Οι διαδοχικές μειώσεις επιτοκίων έσπρωξαν τα επιτόκια ακόμη βαθύτερα σε αρνητικό έδαφος

2. Οι οικονομικές συνθήκες

• Υποτονική ανάπτυξη μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση
• Χαμηλός πληθωρισμός ή αποπληθωριστικές πιέσεις
• Ασθενής ζήτηση για δάνεια παρά το φθηνό χρήμα

3. Η ποσοτική χαλάρωση

• Τα προγράμματα αγοράς στοιχείων ενεργητικού της ΕΚΤ δημιούργησαν πλεονάζουσα ρευστότητα
• Οι αυξημένες αγορές ομολόγων μείωσαν τις αποδόσεις σε όλες τις χρηματοπιστωτικές αγορές
• Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων οδήγησε τα επιτόκια του διατραπεζικού δανεισμού σε αρνητικά επίπεδα

Μπορείτε να δείτε αυτή την περίοδο στα ιστορικά διαγράμματα του Euribor.

Η επίδραση στις διάφορες ομάδες

Για όσους έχουν στεγαστικό δάνειο

• Πρωτοφανώς χαμηλό κόστος τόκων στα στεγαστικά με κυμαινόμενο επιτόκιο
• Για ορισμένους δανειολήπτες, το επιτόκιο περιορίστηκε ουσιαστικά στο περιθώριο (spread) της τράπεζας
• Λίγοι τυχεροί δανειολήπτες, των οποίων οι συμβάσεις δεν προέβλεπαν κατώτατο όριο επιτοκίου, έλαβαν μάλιστα πιστώσεις τόκων

Για τις τράπεζες

• Συμπίεση των περιθωρίων κέρδους από τις χορηγήσεις
• Δυσκολίες στη μετακύλιση των αρνητικών επιτοκίων στους καταθέτες λιανικής
• Ανάπτυξη νέων δομών χρεώσεων για την αντιστάθμιση των απωλειών από τα έσοδα τόκων

Για τους αποταμιευτές

• Αμελητέες ή μηδενικές αποδόσεις στους παραδοσιακούς λογαριασμούς ταμιευτηρίου
• Μεγαλύτερο κίνητρο για επενδύσεις με υψηλότερη απόδοση αλλά και μεγαλύτερο κίνδυνο
• Σε ορισμένες περιπτώσεις, χρεώσεις για τη διατήρηση μεγάλων καταθέσεων

Το τέλος των αρνητικών επιτοκίων

Το 2022 τα επιτόκια Euribor επέστρεψαν σε θετικό έδαφος λόγω:

• Των αυξανόμενων ανησυχιών για τον πληθωρισμό
• Της ομαλοποίησης της νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ
• Των μεταβαλλόμενων οικονομικών προοπτικών μετά την πανδημία

Η μετάβαση αυτή σηματοδότησε το τέλος μιας εξαιρετικής περιόδου στην ευρωπαϊκή νομισματική ιστορία. Μπορείτε να συγκρίνετε τα σημερινά επιτόκια με εκείνη την περίοδο στη σελίδα με τα τρέχοντα επιτόκια.

Τα διδάγματα της εποχής των αρνητικών επιτοκίων

Το «πείραμα» των αρνητικών επιτοκίων προσέφερε αρκετά διδάγματα:

1. Τα όρια της νομισματικής πολιτικής: οι κεντρικές τράπεζες έμαθαν περισσότερα για το «πραγματικό κατώτατο όριο» (effective lower bound) των επιτοκίων
2. Η ανθεκτικότητα του τραπεζικού τομέα: τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα προσαρμόστηκαν στο δύσκολο περιβάλλον
3. Η συμπεριφορά των καταναλωτών: νοικοκυριά και επιχειρήσεις αντέδρασαν διαφορετικά από ό,τι προέβλεπαν τα παραδοσιακά οικονομικά υποδείγματα
4. Οι επιπτώσεις στη διάρθρωση των διαρκειών: οι διάφορες διάρκειες του Euribor (1 μηνός έναντι 12 μηνών) συμπεριφέρθηκαν διαφορετικά κατά την περίοδο των αρνητικών επιτοκίων

Μπορείτε να παρατηρήσετε αυτές τις διαφορές στη σελίδα σύγκρισης διαρκειών.

Θα μπορούσαν να επιστρέψουν τα αρνητικά επιτόκια;

Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα τη μελλοντική νομισματική πολιτική, όμως αρκετοί παράγοντες δείχνουν ότι τα αρνητικά επιτόκια θα μπορούσαν ενδεχομένως να επιστρέψουν:

• Σε περιόδους σοβαρής οικονομικής ύφεσης
• Αν ο πληθωρισμός υποχωρήσει σημαντικά κάτω από τον στόχο της ΕΚΤ
• Όταν τα συμβατικά εργαλεία νομισματικής πολιτικής έχουν εξαντληθεί

Ωστόσο, οι κεντρικές τράπεζες έχουν πλέον μεγαλύτερη εμπειρία από τους περιορισμούς και τις παρενέργειες των αρνητικών επιτοκίων, κάτι που ενδέχεται να επηρεάσει τις μελλοντικές αποφάσεις τους.

Συμπέρασμα

Τα αρνητικά επιτόκια Euribor αποτέλεσαν μια πραγματικά εξαιρετική περίοδο στη χρηματοοικονομική ιστορία. Η κατανόηση αυτού του φαινομένου βοηθά να δούμε με τη σωστή οπτική το σημερινό και το μελλοντικό περιβάλλον επιτοκίων. Είτε είστε δανειολήπτης, αποταμιευτής ή επαγγελματίας του χρηματοοικονομικού τομέα, η κατανόηση του μηχανισμού των αρνητικών επιτοκίων ενισχύει τον χρηματοοικονομικό σας αλφαβητισμό.

Για τις πιο πρόσφατες τάσεις και τα στοιχεία του Euribor, επισκεφθείτε τη σελίδα με τα τρέχοντα επιτόκια και εξερευνήστε τα ιστορικά διαγράμματα.